Niektóre z nich były królowymi, inne prowadziły interesy, zakładały apteki, wspierały rozwój nauki, organizowały życie intelektualne miasta albo odważnie łamały społeczne konwenanse. Łączyło je jedno: nie godziły się na role, które wyznaczała im epoka, i na własnych zasadach kształtowały swoje losy.
Podczas spaceru „Poznanianki, które pisały własną historię” przeniesiemy się przez niemal tysiąc lat dziejów Poznania. Poznamy bohaterki znane i zapomniane, od średniowiecznych władczyń i mieszczanek po pionierki nauki, społeczniczki i intelektualistki. Ich historie pokażą, że kobiety były aktywnymi uczestniczkami życia miasta od samego początku jego istnienia, nawet jeśli nie zawsze trafiały na karty podręczników.
Na trasie spotkamy między innymi Filipinę Studzińską, jedną z pierwszych kobiet z dyplomem farmacji, Barbarę Kanię, która samodzielnie prowadziła interesy w przełomie XV i XVI wieku, Świętosławę, piastowską księżniczkę i królową skandynawskich państw, a także Konstancję Raczyńską, Bibiannę Moraczewską, Ludwikę Dobrzyńską-Rybicką czy Wandę Błeńską.
Spacer poprowadzi Jakub Skrzypczak, historyk sztuki, dziennikarz, pisarz i przewodnik po Poznaniu, znany w mediach społecznościowych jako „Fifny Przewodnik”, gdzie opowiada o mniej znanych historiach miasta i jego mieszkańców.
Informacje organizacyjne:
24.10.2026 (sobota), godz. 12:00
Start: Plac Bernardyński
Koniec: Plac Mickiewicza
Czas trwania: ok. 120-150 minut
Wiek uczestników: 12+
Udział bezpłatny
Bohaterki spaceru:
Filipina Studzińska – stworzyła w Poznaniu nowoczesną aptekę i kształciła kolejne pokolenia farmaceutek.
Filipina Studzińska (1797-1877) przeszła do historii jako pionierka farmacji akademickiej. Była siostrą miłosierdzia ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia i jedną z pierwszych kobiet, które zdobyły uniwersytecki dyplom magistra farmacji. W czasach, gdy kobiety miały zamknięty wstęp na wyższe uczelnie, w reakcji na państwowe zaostrzenie przepisów dotyczących aptek zakonnych, wraz z siostrą Konstancją podjęła eksternistyczne studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1824 roku obie zdały egzaminy i uzyskały dyplomy magistra farmacji. Rok później Filipina przybyła do Poznania, gdzie powierzono jej prowadzenie apteki w nowo powstałym szpitalu Przemienienia Pańskiego przy ul. Długiej. Dzięki wiedzy, oddaniu, pracowitości i umiejętnościom organizacyjnym stworzyła tam nowoczesne zaplecze farmaceutyczne. Nie tylko prowadziła aptekę, ale również kształciła kolejne pokolenia sióstr-aptekarek i pełniła funkcję przełożonej poznańskiego domu zakonnego. Historia Filipiny Studzińskiej pokazuje, że droga kobiet do zawodowego i naukowego świata zaczynała się od tych, które odważyły się wejść tam, gdzie wcześniej ich nie wpuszczano.
Punkt na mapie: ul. Długa 1/2
Barbara Kania – poznańska patrycjuszka, która sama decydowała o swoim majątku.
Barbara Kania, zwana Kaniową, żyjąca na przełomie XV i XVI wieku, należała do najzamożniejszych mieszkanek renesansowego Poznania. Po śmierci męża, burmistrza Poznania Jana Kani, samodzielnie zarządzała pokaźnym majątkiem obejmującym miejskie kamienice i kapitały finansowe. W czasach, gdy kobiety zazwyczaj podlegały kurateli prawnej ze strony męskich krewnych (braci, synów czy kolejnych małżonków), Barbara prowadziła własną działalność gospodarczą i inwestycyjną, zachowując pełną autonomię w podejmowaniu decyzji finansowych. Jej historia stanowi udokumentowany przykład pozycji prawnej i swobody osobistej zamożnych patrycjuszek w renesansowym Poznaniu. Wyrazem jej niezależności i pozycji społecznej była m.in. zorganizowana w 1500 roku (z okazji roku jubileuszowego) wyprawa pielgrzymkowa do Rzymu, w którą udała się wyłącznie w towarzystwie swojej szwaczki Agnieszki. Ufundowała również ołtarz w Kolegiacie św. Marii Magdaleny, w którym kościele została najpewniej pochowana. Choć sama kolegiata nie przetrwała do naszych czasów, pozostał po niej plac. Życie Barbary Kani pokazuje, że już w XVI-wiecznym Poznaniu niektóre kobiety potrafiły zdobyć znaczną niezależność majątkową i swobodę działania, także poza murami własnego miasta.
Punkt na mapie: Plac Kolegiacki
Anna Petrusówna – poznańska inwestorka, która osobiście doglądała swoich budów.
Anna Petrusówna żyła na przełomie XVI i XVII wieku, reprezentując bogate mieszczaństwo Poznania. Jej życiorys to doskonały dowód na to, że ówczesne kobiety z wyższych warstw społecznych potrafiły być wybitnymi inwestorkami. Petrusówna weszła w sferę, którą dziś określilibyśmy jako deweloperską. Z zachowanych przekazów wyłania się obraz kobiety bezkompromisowej, dysponującej ogromnym kapitałem. Anna nie tylko fundowała nowe obiekty, ale przede wszystkim osobiście bywała na placach budowy, doglądała jakości prac, rozliczała rzemieślników i wydawała polecenia robotnikom. Gdy pojawiła się inicjatywa sprowadzenia do Poznania sióstr benedyktynek z Chełmna i osadzenia ich w dawnym Pałacu Górków, znajdującym się przy ul. Wodnej 27, okazało się, że reprezentacyjna rezydencja wymaga gruntownego i kosztownego remontu dostosowawczego. Przełożona zakonu, widząc zakres prac, powierzyła to zadanie właśnie Petrusównie. Anna wywiązała się z tej roli wyjątkowo sumiennie. Dzięki jej konsekwencji i sprawnemu zarządzaniu budynek został pomyślnie dostosowany do potrzeb zakonnic i służył im przez ponad 200 lat, aż do kasaty zakonu przez władze pruskie.
Punkt na mapie: Pałac Górków, ul. Wodna 27
Świętosława / Sygryda Storråda – córka Mieszka I, matka władców Europy.
Choć ulica Świętosławska w Poznaniu bierze swoją nazwę od świętego Stanisława Biskupa, patrona Polski, to często mylnie kojarzy się ją z postacią Świętosławy. To jednak doskonały pretekst by wspomnieć i o niej. Świętosława (żyjąca na przełomie X i XI wieku), utożsamiana z postacią Sygrydy Storrådy, była piastowską księżniczką, córką Mieszka I oraz siostrą pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Do historii przeszła z przydomkiem „dumna”, który zawdzięcza wyjątkowej hardości charakteru i bezkompromisowości swoich rządów. Jako kluczowa postać w dynastycznej polityce zagranicznej pierwszych Piastów została wydana za mąż za króla Szwecji Eryka Zwycięskiego, a po jego śmierci powtórnie poślubiła władcę Danii i Norwegii, Swena Widłobrodego. Dzięki jej potomstwu narodziły się potężne dynastie północnej Europy. Była matką m.in. Knuta Wielkiego, władcy Anglii, Danii i Norwegii, oraz Olofa Skötkonunga, pierwszego chrześcijańskiego króla Szwecji. I choć historycy nadal toczą spór o tożsamość tej postaci, to jej opowieść niezmiennie stanowi fascynujący pomost łączący Poznań z najpotężniejszymi dynastiami wczesnośredniowiecznego świata.
Punkt na mapie: ul. Świętosławska
Poznańskie panny służebne – strojne i niepokorne.
Poznańskie panny służebne: kucharki, mamki, szynkarki i pokojówki, to młode kobiety, które przybywały do miasta z okolicznych wsi i miasteczek, szukając pracy w domach zamożnego patrycjatu. W renesansowym Poznaniu nie zamierzały jednak rezygnować z modnego stroju. Chętnie nosiły zdobne suknie, jedwabie, aksamity, biżuterię czy złocone pasy. Nie spodobało się to kobietom z wyższych sfer, które doprowadziły do wprowadzenia przepisów określających, jak mogą ubierać się przedstawicielki niższych warstw społecznych. Panny służebne miały zrezygnować z najbardziej wytwornych elementów garderoby, ale nie wszystkie zamierzały się do tego stosować. Za łamanie przepisów płaciły grzywny, które przez trzy lata pozwoliły zgromadzić kwotę wystarczającą na wzniesienie w 1535 roku kamiennego pręgierza na Starym Rynku. Upamiętnia to łacińska inskrypcja na jego kolumnie: „Wybudowano ten posąg z fatałaszków kucharek roku pańskiego 1535”. Pręgierz, kojarzony dziś przede wszystkim z karaniem przestępców, kryje więc także historię kobiet, które poprzez modę próbowały zaznaczyć swoją niezależność.
Punkt na mapie: Pręgierz, Stary Rynek
Adelajda Heska – odsunięta od dworu, nie zrezygnowała ze swoich praw.
Adelajda Heska (ok. 1324-1371) była drugą żoną Kazimierza Wielkiego. Jej związek z Poznaniem wiąże się z jednym z najważniejszych wydarzeń monarszych w historii miasta. We wrześniu 1341 roku na poznańskim Zamku Królewskim odbyły się uroczystości weselne Adelajdy i Kazimierza, a w katedrze poznańskiej została ona koronowana na królową Polski. Małżeństwo nie przyniosło jednak potomstwa i z czasem król odsunął żonę od siebie, przenosząc ją do zamku w Żarnowcu. Adelajda nie pogodziła się z takim losem. Nie zgodziła się na unieważnienie małżeństwa i całe życie konsekwentnie domagała się praw, które jej przysługiwały jako królowej i żonie władcy. Wniosła skargę do kurii papieskiej w Awinionie, rozpoczynając wieloletni spór prawny i dyplomatyczny. Mimo presji i odsunięcia od królewskiego dworu nie zrezygnowała ze swoich roszczeń. Jej historia to opowieść nie tylko o nieszczęśliwym małżeństwie, ale przede wszystkim o kobiecie, która w świecie zdominowanym przez mężczyzn nie pozwoliła odebrać sobie głosu i do końca upominała się o należne jej prawa.
Punkt na mapie: Zamek Królewski, Góra Przemysła
Ludgarda – pierwsza dama odrodzonego Królestwa.
Księżna Ludgarda przybyła do Poznania jako żona Przemysła II, władcy, który po latach rozbicia dzielnicowego zjednoczył ziemie polskie i w 1295 roku odrodził Królestwo Polskie, przywracając Poznań do rangi stolicy państwa. Małżeństwo miało przypieczętować ważny sojusz z władcami Meklemburgii. Jej nagła śmierć w grudniu 1283 roku wywołała falę plotek, a późniejsza tradycja kronikarska przypisała winę Przemysłowi II, sugerując frustrację brakiem męskiego potomka. Współcześni mediewiści zdecydowanie odrzucają tę hipotezę. Z punktu widzenia XIII-wiecznej geopolityki morderstwo żony byłoby dla Przemysła II politycznym samobójstwem i drastycznie skłóciłoby go z kluczowymi sojusznikami w Rzeszy i na Pomorzu w najważniejszym momencie budowania zaplecza do walki o koronę. Ludgarda pozostaje symboliczną pierwszą damą odrodzonego Królestwa. Tragiczną, ale niezwykle ważną postacią, która na stałe wpisała się w tkankę miejską Poznania, dając nazwę ulicy u stóp zamkowego wzgórza.
Punkt na mapie: ul. Ludgardy
Konstancja Raczyńska – stworzyła kobiecy zespół, który tłumaczył świat na polski.
Konstancja Raczyńska (1781 - 1852) była jedną z najważniejszych postaci życia kulturalnego i społecznego Wielkopolski w I połowie XIX wieku. Wspólnie z mężem, Edwardem Raczyńskim, angażowała się w tworzenie nowożytnych instytucji kulturalnych w Poznaniu. Miała kluczowy udział w powstaniu Biblioteki Raczyńskich przy dzisiejszym Placu Wolności, najstarszej działającej do dziś, publicznej biblioteki w Polsce. Była również pionierką zbiorowej pracy przekładoznawczej, organizując pierwsze w Polsce koło kobiet tłumaczących dzieła literatury światowej oraz prace naukowe na język polski. Jednym z efektów ich działalności było wydanie słynnych listów króla Jana III Sobieskiego do żony Marysieńki. Jej wizualnym upamiętnieniem w przestrzeni Poznania jest stojący na Placu Wolności pomnik-fontanna Hygiei. Edward Raczyński, nadając greckiej bogini zdrowia i higieny rysy twarzy swojej żony, złożył publiczny hołd jej pracy i zaangażowaniu w sprawy społeczne miasta. A oryginał rzeźby spoczął na nagrobku tragicznie zmarłego hrabiego w Zaniemyślu. Konstancja Raczyńska pozostawiła więc w Poznaniu ślad nie tylko jako mecenaska kultury, ale także jako kobieta, która pomagała otwierać polskiej publiczności dostęp do światowej literatury i wiedzy.
Punkt na mapie: Studzienka Hygei, Plac Wolności
Bibianna Moraczewska – pod krynoliną przemycała idee, które miały zmienić Polskę.
Bibianna Moraczewska (1811-1887) to jedna z najbardziej niezłomnych postaci XIX-wiecznej Wielkopolski. Pisarka, historyczka, działaczka społeczna oraz konspiratorka. Od 1842 roku mieszkała w Poznaniu wraz z bratem Jędrzejem w nieistniejącej już kamienicy przy ówczesnej ulicy Berlińskiej 32 (dzisiejszej ul. 27 Grudnia). Ich dom stał się jednym z kluczowych salonów literacko-politycznych w mieście, gromadzącym twórców i działaczy, takich jak Edward Dembowski czy Lucjan Siemieński. Moraczewska wyprzedzała swoją epokę niezależnością. Świadomie zrezygnowała z zamążpójścia na rzecz pracy umysłowej. Mając ogromną wiedzę historyczną, zaangażowała się w poznański ruch konspiracyjny, przemycając zakazaną literaturę między zaborami. W przemycie konspiracyjnej bibuły wykorzystywała obszerne suknie z krynoliny, w warstwach której ukrywała nielegalną prasę. Organizowała także opiekę medyczną dla rannych powstańców. Moraczewska należała do działaczek zwanych „entuzjastkami”. Prowadziły one działalność publicystyczną, edukacyjną i polityczną. W ich mniemaniu sprawa emancypacji kobiet była nierozłączna z odzyskaniem niepodległości.
Punkt na mapie: ul. 27 Grudnia 32
Ludwika Dobrzyńska-Rybicka – zdobyła miejsce w nauce, by zrobić w niej przestrzeń dla innych kobiet.
Ludwika Dobrzyńska-Rybicka (1868-1958) należała do kobiet, które przetarły szlaki kolejnym pokoleniom naukowczyń. W czasach, gdy akademicka edukacja kobiet wciąż budziła sprzeciw, studiowała w Zurychu, Paryżu, Oksfordzie i Lowanium, a w 1909 roku uzyskała doktorat z filozofii. W Poznaniu związała się z Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk, którego biblioteką kierowała od 1919 do 1937 roku. Jeszcze przed powstaniem Uniwersytetu Poznańskiego, wykładała filozofię na kursach naukowych, które dały początek uczelni. Po jej utworzeniu została jedną z pierwszych kobiet pracujących na uniwersytecie, a w 1933 roku otrzymała tytuł profesora. Zajmowała się filozofią, etyką, psychologią i socjologią. Działała na rzecz edukacji dziewcząt i praw kobiet, angażując się w ruch kobiecy i walkę o ich udział w życiu publicznym. Jej historia jest związana z dzisiejszym Collegium Minus przy Placu Mickiewicza, miejscem, które przypomina o narodzinach poznańskiego środowiska akademickiego. To właśnie tutaj warto pamiętać o kobiecie, która nie tylko zdobyła miejsce w świecie nauki, ale swoją obecnością pomogła otworzyć drzwi kolejnym pokoleniom badaczek.
Punkt na mapie: Collegium Minus UAM, ul. Wieniawskiego 1
Zapraszamy także do udziału w pozostałych spacerach w ramach projektu „Poznanianki. Historie tuż obok nas”
17.10.2026 (sobota), godz. 12:00 Współczesne Poznanianki — prowadzi Natalia Goślicka (Poznańskie zakamarki)
18.10.2026 (niedziela), godz. 12:00 Poznańskie Artystki — prowadzi Małgorzata Maik-Ślisińska (Gosia w Poznaniu)
20.10.2026 (wtorek), godz. 16:30 Nieznane Bohaterki Poznania — prowadzi Joanna Lip (Poznańska kamienica)